Η αποπροσωποποίηση και η αποπραγματοποίηση είναι διασχιστικά φαινόμενα (dissociative symptoms), που συχνά εμφανίζονται σε καταστάσεις έντονου άγχους ή τραύματος.

Πρόκειται για εμπειρίες που μπορεί να είναι πολύ τρομακτικές για το άτομο, χωρίς όμως απαραίτητα να σημαίνουν απώλεια επαφής με την πραγματικότητα. Συχνά συνδέονται με έντονη ψυχική ένταση, κρίσεις πανικού, στρες ή τραυματικές εμπειρίες.

• Αποπροσωποποίηση: το άτομο αισθάνεται αποκομμένο από τον εαυτό του, σαν να παρατηρεί τον εαυτό του «απ’ έξω».
• Αποπραγματοποίηση: το άτομο βιώνει τον εξωτερικό κόσμο ως μη πραγματικό, «σαν όνειρο» ή αλλοιωμένο.

Όταν αυτά τα συμπτώματα είναι επίμονα και έντονα, μπορεί να σχετίζονται με τη Διαταραχή Αποπροσωποποίησης/Αποπραγματοποίησης.

Βασικές διαφορές ανάμεσα στην αποπροσωποποίηση και την αποπραγματοποίηση

Χαρακτηριστικό	Αποπροσωποποίηση	Αποπραγματοποίηση
Εστία εμπειρίας	Εσωτερική, εαυτός	Εξωτερική, περιβάλλον
Αίσθηση	«Δεν είμαι εγώ»	«Ο κόσμος δεν είναι αληθινός»
Παράδειγμα	Σαν να βλέπω τον εαυτό μου σε ταινία	Σαν να ζω σε όνειρο

Συχνά συνυπάρχουν και εναλλάσσονται.

Παραδείγματα από την καθημερινότητα

Παράδειγμα αποπροσωποποίησης

Ένα άτομο σε έντονο άγχος λέει:

«Μιλάω αλλά νιώθω σαν να μην είμαι εγώ αυτός που μιλάει».

Παράδειγμα αποπραγματοποίησης

Άτομο σε κρίση πανικού περιγράφει:

«Όλα γύρω μου φαίνονται ψεύτικα, σαν σκηνικό».

Συνδυασμένο παράδειγμα

Μετά από τραυματικό γεγονός:

«Δεν νιώθω ότι υπάρχω και ο κόσμος μοιάζει μακρινός».

Γιατί συμβαίνουν;

Αυτές οι καταστάσεις θεωρούνται μηχανισμοί άμυνας του εγκεφάλου. Όταν το άγχος είναι υπερβολικό, ο εγκέφαλος «αποσυνδέεται» για να προστατεύσει το άτομο.

Συνδέονται συχνά με:

• κρίσεις πανικού
• έντονο στρες
• τραύμα
• Μετατραυματική Διαταραχή Στρες

Η κατανόηση αυτών των συμπτωμάτων μπορεί να βοηθήσει το άτομο να μειώσει τον φόβο και να αναζητήσει την κατάλληλη υποστήριξη, όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή επηρεάζουν την καθημερινότητά του.

Αντιμετώπιση

Ψυχοεκπαίδευση

Η κατανόηση ότι τα συμπτώματα δεν είναι επικίνδυνα μειώνει σημαντικά τον φόβο.

Τεχνικές γείωσης (grounding)

Οι τεχνικές γείωσης βοηθούν το άτομο να επανέλθει στο «εδώ και τώρα».

Παραδείγματα:

• Ονομάζω 5 πράγματα που βλέπω γύρω μου.
• Αγγίζω αντικείμενα και εστιάζω στην υφή τους.
• Κρατάω πάγο ή πίνω κρύο νερό.

Αναπνοές και ρύθμιση άγχους

Αργές, βαθιές αναπνοές μειώνουν την ενεργοποίηση του νευρικού συστήματος.

Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία βοηθά:

• να αλλάξουν οι καταστροφικές σκέψεις, όπως «θα τρελαθώ»
• να μειωθεί η αποφυγή
• να αντιμετωπιστεί το άγχος που τροφοδοτεί τα συμπτώματα

Σταδιακή έκθεση

Αν τα συμπτώματα συνδέονται με συγκεκριμένες καταστάσεις, το άτομο εκτίθεται σταδιακά σε αυτές.

Φαρμακευτική αγωγή, όταν χρειάζεται

Σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται αντικαταθλιπτικά, κυρίως όταν συνυπάρχει άγχος ή κατάθλιψη.

Σημαντική διευκρίνιση

Παρότι τα συμπτώματα είναι έντονα και τρομακτικά:

• το άτομο δεν χάνει την επαφή με την πραγματικότητα
• γνωρίζει ότι κάτι «δεν πάει καλά»
• δεν πρόκειται για ψύχωση

Αυτό είναι κρίσιμο για τη διάκριση από άλλες διαταραχές.

Συμπέρασμα

Η αποπροσωποποίηση και η αποπραγματοποίηση είναι συχνές αντιδράσεις σε έντονο άγχος και τραύμα. Αν και δυσάρεστες, είναι αναστρέψιμες με την κατάλληλη κατανόηση και θεραπεία.

Η έμφαση δίνεται στη μείωση του άγχους και στην επανασύνδεση με την πραγματικότητα. Όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή δυσκολεύουν την καθημερινή ζωή, η επικοινωνία με έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση και στη θεραπευτική υποστήριξη. Για περισσότερες πληροφορίες ή προγραμματισμό ραντεβού, μπορείτε να επισκεφθείτε τη σελίδα επικοινωνίας.

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή θεραπεία από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

• American Psychiatric Association (2013). DSM-5.
• Sierra, M. (2009). Depersonalization: A New Look at a Neglected Syndrome.
• Bessel van der Kolk (2014). The Body Keeps the Score.
• Hunter, E. C. M., Phillips, M. L., Chalder, T., Sierra, M., & David, A. S. (2003). Depersonalisation disorder.
• Aaron Beck (1976). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders.